OFTALMOLOGİYADA SÜNİ İNTELLEKTİN TƏTBİQİ VƏ TİBBİ ETİKA PRİNSİPLƏRİ (ƏDƏBİYYAT İCMALI)
Açar sözlər
süni intellekt, maşın öyrənməsi, dərin öyrənmə, oftalmologiya, tibbi etikaXülasə
Süni intellekt (Sİ) sürətlə inkişaf edir və həyatımızın demək olar ki, bütün sahələrinə daxil olur.
Məqsəd – bu icmal məqaləsində Sİ oftalmologiya sahəsində istifadəsi ilə bağlı inkişaflar və mümkün tətbiqlər, eləcə də bununla əlaqəli tibbi etika mövzularını müzakirə etmək.
Bəzi Sİ alqoritmləri ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası (Food and Drug Administration - FDA) tərəfindən təsdiq edilmiş və xüsusilə diaqnostik tədqiqatlarda oftalmologiya sahəsində istifadəyə başlanmışdır. Aparılan tədqiqatlar göstərir ki, Sİ alqoritmləri xüsusilə torlu qişa xəstəliklərinin erkən diaqnostikası, qlaukomanın monitorinqi, yaşa bağlı makula degenerasiyası (YBMD) və diabetik retinopatiyanın (DR) skrininqi kimi sahələrdə yüksək dəqiqlik nümayiş etdirir. Bu alqoritmlərin bəziləri artıq təsdiqlənmə mərhələsinə çatmışdır.
Bu texnologiyanın perspektivləri, xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Həmin regionlarda oftalmoloq və digər ixtisaslaşmış kadrların çatışmazlığı, həmçinin səhiyyə xidmətlərinə coğrafi və iqtisadi baryerlər erkən diaqnostikanı çətinləşdirir. Sİ-lə inteqrasiya olunmuş skrininq sistemləri ilkin mərhələdə risk qrupunda olan xəstələrin avtomatlaşdırılmış şəkildə müəyyən edilməsinə imkan verə bilər. Nəticədə, qarşısı alına bilən görmə itkilərinin vaxtında aşkarlanması və xəstələrin uyğun ixtisaslaşmış tibbi mərkəzlərə yönləndirilməsi mümkün olur. Bu yanaşma səhiyyə resurslarının daha rasional bölüşdürülməsinə, erkən müdaxilə göstəricilərinin artmasına və uzunmüddətli perspektivdə görmə əlilliyinin azalmasına töhfə verə bilər.
Etik status adətən şüur, özünüdərk və məsuliyyət daşıma qabiliyyəti kimi anlayışlarla əlaqələndirilir. Sİ sistemləri hazırda bu xüsusiyyətlərə malik deyil, lakin onların daha mürəkkəb və avtonom formalarının inkişafı etik müzakirələri daha da aktuallaşdıra bilər.
Xüsusilə səhiyyə sahəsində istifadə olunan Sİ sistemləri insan həyatı və sağlamlığı ilə bağlı qərarlara təsir göstərdiyi üçün məsuliyyət, şəffaflıq və qərarların izah oluna bilməsi kimi məsələlər mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Buna görə də Sİ-nin inkişafı etik və hüquqi çərçivələrin paralel şəkildə formalaşdırılmasını tələb edir.
Yekun
Oftalmologiyada Sİ diaqnostika və monitorinq sahəsində transformativ rol oynayır. Tor qişa xəstəliklərinin erkən aşkarlanması, qlaukomanın proqnozlaşdırılması və skrininq proqramlarının optimallaşdırılması sahəsində mühüm irəliləyişlər əldə edilmişdir. Lakin bu texnologiyanın geniş tətbiqi üçün etik, hüquqi və texniki problemlərin həlli vacibdir. Gələcəkdə Sİ oftalmoloqu əvəz etməyəcək, lakin onun ən güclü köməkçisinə çevriləcəkdir.
